Obrzęk jednej nogi vs obu nóg: najczęstsze przyczyny i kiedy pilnie do lekarza (Warszawa)

Obrzęk nóg to bardzo częsty problem w gabinetach chirurgii naczyniowej w Warszawie. Najważniejsza wskazówka diagnostyczna brzmi: czy obrzęk dotyczy jednej nogi, czy obu?
Obrzęk jednostronny częściej sugeruje problem „lokalny” (żyły, stan zapalny, uraz), a obustronny częściej wiąże się z przyczyną ogólnoustrojową (serce, nerki, leki) albo przewlekłą niewydolnością żylną. Poniżej praktyczny przegląd najczęstszych przyczyn i sygnałów alarmowych.

Obrzęk jednej nogi – najczęstsze przyczyny

1) Zakrzepica żył głębokich (DVT) – najważniejsza do wykluczenia

Typowo:

• obrzęk pojawia się dość szybko,

• noga może być bolesna, „ciężka”, cieplejsza,

• czasem jest zaczerwienienie lub tkliwość łydki.

To sytuacja, której nie wolno bagatelizować, bo powikłaniem może być zatorowość płucna. W praktyce: przy podejrzeniu DVT wykonuje się pilnie USG Doppler żył.

2) Zapalenie żyły powierzchownej / zakrzepica powierzchowna

Typowo:

• bolesny, twardy „sznur” pod skórą,

• zaczerwienienie i ocieplenie wzdłuż przebiegu żyły,

• obrzęk zwykle mniejszy niż w DVT, ale bywa dokuczliwy.

3) Niewydolność żylna i żylaki (także po jednej stronie)

Często:

• obrzęk narasta w ciągu dnia (najmniej rano, najwięcej wieczorem),

• uczucie ciężkości, „ciągnięcia”, czasem skurcze nocne,

• widoczne żylaki lub przebarwienia wokół kostki.

4) Obrzęk limfatyczny (limfedem)

Cechy sugerujące:

• obrzęk długo utrzymujący się, twardniejący,

• często obejmuje stopę i palce,

• skóra może stawać się pogrubiała,

• bywa po zabiegach, urazach, radioterapii lub w przebiegu chorób.

5) Infekcja skóry i tkanki podskórnej (np. róża/cellulitis)

Często:

• wyraźne zaczerwienienie, ocieplenie, ból,

• gorączka lub dreszcze,

• szybkie narastanie obrzęku.

6) Uraz, przeciążenie, krwiak, skręcenie, pęknięcie torbieli Bakera

• obrzęk po urazie lub wysiłku,

• zasinienie, tkliwość,

• nagły ból łydki z obrzękiem może wystąpić po pęknięciu torbieli Bakera (często „udaje” zakrzepicę).

Obrzęk obu nóg – najczęstsze przyczyny

1) Przewlekła niewydolność żylna (CVI)

Bardzo częsta przyczyna:

• obrzęki narastają w ciągu dnia,

• ulga po uniesieniu nóg,

• ciężkość, ból po długim staniu/siedzeniu,

• mogą być pajączki/żylaki, przebarwienia, świąd skóry.

2) Niewydolność serca

Często:

• obrzęk obu podudzi/kostek,

• duszność (zwłaszcza wysiłkowa), męczliwość,

• pogorszenie wieczorem, uczucie „pełności” w brzuchu.

3) Choroby nerek lub wątroby / zaburzenia białka (albumin)

Obrzęki bywają:

• uogólnione (nie tylko nogi),

• z towarzyszącym osłabieniem, zmianą masy ciała, innymi objawami zależnie od przyczyny.

4) Leki (częstsze, niż się wydaje)

Obrzęki mogą wywoływać lub nasilać m.in.:

• niektóre leki na nadciśnienie (np. z grupy antagonistów wapnia),

• część leków przeciwzapalnych,

• steroidy,

• hormony (u części osób).

5) Długotrwałe siedzenie/stanie, upały, podróże

Typowo:

• symetryczny obrzęk kostek/podudzi,

• nasila się w upały, po locie, po pracy stojącej,

• zwykle ustępuje po odpoczynku i uniesieniu nóg.

6) Obrzęk limfatyczny obustronny

Możliwy zwłaszcza przy otyłości, po przebytych zabiegach lub w chorobach układu limfatycznego.

Kiedy pilnie do lekarza? (sygnały alarmowe)

Pilnie / tego samego dnia (podejrzenie zakrzepicy, infekcji lub ostrego problemu)

• nagły obrzęk jednej nogi z bólem, ociepleniem lub zaczerwienieniem,

• obrzęk połączony z dusznością, bólem w klatce piersiowej, krwiopluciem (podejrzenie zatorowości płucnej),

• szybko narastające zaczerwienienie, silny ból, gorączka (podejrzenie infekcji),

• obrzęk po urazie z dużym bólem i ograniczeniem ruchu.

W trybie szybkiej konsultacji (najbliższe dni)

• obrzęk utrzymujący się >1–2 tygodnie bez jasnej przyczyny,

• nawracający obrzęk jednej nogi,

• obrzęk z raną, sączeniem, przebarwieniami przy kostce,

• wyraźna asymetria obwodów nóg.

W Warszawie przy podejrzeniu przyczyny żylnej standardem jest USG Doppler żył kończyn dolnych, a gdy podejrzewa się problem tętniczy – USG Doppler tętnic.

Jak lekarz zwykle różnicuje przyczyny? (praktycznie)

Na wizycie liczy się:

• czas narastania (nagły vs przewlekły),

• jedna czy dwie nogi,

• obecność bólu, zaczerwienienia, ocieplenia,

• uraz, podróż, unieruchomienie, operacja, ciąża, hormony,

• objawy ogólne (duszność, gorączka),

• badanie tętna, skóry, żylaków.

Najczęściej badania „pierwszego rzutu” to:

• USG Doppler żył (wykluczenie DVT, ocena niewydolności żylnej),

• czasem badania krwi i ocena serca/nerek (gdy obrzęk jest obustronny i uogólniony).

Co możesz zrobić doraźnie (jeśli nie ma objawów alarmowych)

Jeśli obrzęk jest łagodny, obustronny i nasila się w upały lub po staniu/siedzeniu:

• rób przerwy na chodzenie i „pompowanie” łydek,

• unoszenie nóg 15–20 min kilka razy dziennie,

• nawodnienie i ograniczenie soli (rozsądnie),

• rozważ kompresję (podkolanówki) – najlepiej po konsultacji, zwłaszcza jeśli masz żylaki.

Uwaga: jeśli istnieje podejrzenie zakrzepicy (nagły obrzęk jednej nogi, ból, ocieplenie) – nie zwlekaj i nie lecz się samodzielnie.

• Jedna noga: najpierw myśl o przyczynach miejscowych, a szczególnie trzeba wykluczyć zakrzepicę żył głębokich.

• Obie nogi: częściej niewydolność żylna, serce, nerki, leki, upał i długie stanie/siedzenie.

• Pilnie do lekarza: nagły jednostronny obrzęk + ból/ocieplenie, duszność/ból w klatce, gorączka z zaczerwienieniem.