Lipedema (obrzęk tłuszczowy) vs obrzęk żylny vs limfatyczny – jak odróżnić? (Warszawa)

W praktyce gabinetów chirurgii naczyniowej w Warszawie to bardzo częsty scenariusz: pacjentka mówi „puchną mi nogi”, a w tle mogą stać trzy różne mechanizmy: lipedema (lipodemę), obrzęk żylny lub obrzęk limfatyczny. Objawy potrafią się nakładać, ale są cechy, które zwykle pozwalają szybko ukierunkować diagnostykę.

Poniżej praktyczne porównanie „po pacjencku” + kiedy i jakie badania mają sens.

1) Lipedema (lipodema) – obrzęk tłuszczowy

Typowy obraz

• Prawie zawsze dotyczy kobiet.

• Symetryczne powiększenie nóg (czasem także ramion).

• Charakterystyczne: stopy są oszczędzone – noga kończy się „na kostce”, a stopa wygląda normalnie (tzw. „mankiet”).

• Tkanka bywa bolesna przy ucisku, pacjentki opisują „tkliwość”, „ból przy dotyku”.

• Łatwe siniaczenie (kruche naczynka, siniaki bez wyraźnej przyczyny).

• Często nasilenie w okresach hormonalnych: dojrzewanie, ciąża, menopauza.

Co mniej pasuje do lipedemy?

• wyraźnie jednostronny obrzęk,

• dominujące obrzęki stóp i palców,

• duża poprawa po samym uniesieniu nóg (lipedema zwykle reaguje słabiej).

Jak „testowo” to odczuć?

• Nogi są ciężkie, ale jednocześnie tkanka jest „miękka/ziarnista”, tkliwa.

• Dieta i ćwiczenia często poprawiają kondycję, ale nie zmieniają proporcji nóg tak jak pacjentka by oczekiwała.

2) Obrzęk żylny (niewydolność żylna)

Typowy obraz

• Często uczucie ciężkości nóg, nasilające się po długim staniu/siedzeniu.

• Obrzęk zwykle największy wieczorem, mniejszy rano.

• Często obejmuje okolice kostek, bywa że stopa też puchnie.

• Ulga po uniesieniu nóg, spacerze, kompresji.

• Często widać: pajączki, żylaki, poszerzone żyły.

• Mogą pojawić się przebarwienia skóry przy kostkach, świąd, stany zapalne skóry, a w zaawansowaniu owrzodzenia żylne.

Co jest bardzo typowe?

• „Puchnie mi po pracy”, „najgorzej w upały”, „rano ok, wieczorem ciasne buty”.

• Objawy poprawiają się po kompresji i regularnym ruchu.

Badanie, które to potwierdza

• USG Doppler żył kończyn dolnych: ocena refluksu i niewydolności zastawek.

3) Obrzęk limfatyczny (limfedem)

Typowy obraz

• Może być jednostronny lub obustronny (często asymetryczny).

• Bardzo charakterystyczne: zajęcie stopy i palców.

• Skóra może z czasem robić się pogrubiała, twarda, mniej „podatna”.

• Obrzęk bywa początkowo „dołkowy” (po uciśnięciu zostaje ślad), a później staje się twardszy.

• Często pojawia się po zabiegach, radioterapii, infekcjach, urazach lub bez uchwytnej przyczyny (pierwotny limfedem).

Typowy znak kliniczny

• trudność w „uchwyceniu” fałdu skóry u podstawy palca (tzw. objaw Stemmera) – to mocno sugeruje limfedem, ale ocenia to lekarz.

Co jeszcze może wystąpić?

• skłonność do nawracających stanów zapalnych skóry,

• uczucie napięcia, „ciężkiej” kończyny, ograniczenie ruchu.

Badania

• podstawowo wyklucza się przyczyny żylne (USG Doppler),

• przy podejrzeniu limfedemu rozważa się diagnostykę układu limfatycznego (w zależności od dostępności i wskazań).

Najprostsze różnice „na szybko” (3 pytania)

1) Czy stopy i palce puchną?

• Tak, wyraźnie → bardziej limfedem lub obrzęk żylny (zwłaszcza kostki), rzadziej lipedema.

• Nie, stopy normalne → mocno przemawia za lipedemą.

2) Czy jest ból i łatwe siniaczenie?

• Tak → częściej lipedema.

• Nie, głównie ciężkość i napięcie wieczorem → częściej żylny.

3) Czy obrzęk wyraźnie zmienia się w ciągu dnia?

• Rano lepiej, wieczorem gorzej → częściej żylny.

• Stały, powoli narasta miesiącami/latami → częściej lipedema lub limfedem.

Tabela cech (bez tabeli w HTML – prosto w punktach)

Lipedema

• symetryczna

• stopy oszczędzone

• bolesność dotyku + siniaki

• często tło hormonalne

• słabsza odpowiedź na samo uniesienie nóg

Obrzęk żylny

• często kostki, czasem stopa

• zmienność w ciągu dnia (wieczorem gorzej)

• ulga po uniesieniu, ruchu, kompresji

• możliwe żylaki, przebarwienia przy kostkach

• potwierdzenie w USG Doppler żył

Limfedem

• często stopa i palce

• bywa jednostronny lub asymetryczny

• z czasem twardnieje, pogrubia skórę

• skłonność do stanów zapalnych skóry

• wymaga podejścia „limfatycznego” (drenaż, terapia uciskowa pod kontrolą)

Ważne: te problemy mogą współistnieć

Częsty wariant w praktyce:

• lipedema + niewydolność żylna (wtedy pojawia się więcej obrzęku przy kostkach),

• lipedema przechodząca w lipo-limfedem (gdy dołącza komponent limfatyczny),

• obrzęk żylny + limfatyczny w zaawansowanej chorobie żylnej.

Dlatego „samo spojrzenie” bywa niewystarczające — warto dobrać badania.

Kiedy do chirurga naczyniowego w Warszawie i jakie badania mają sens?

Do chirurga naczyniowego / flebologa, gdy:

• obrzęk narasta w ciągu dnia,

• są żylaki/pajączki, przebarwienia przy kostkach,

• obrzęk jest jednostronny lub pojawił się nagle,

• planujesz terapię uciskową i chcesz ją dobrać bezpiecznie.

Najczęściej pierwsze badanie: USG Doppler żył kończyn dolnych (wyklucza zakrzepicę i ocenia niewydolność żylną).

Do specjalisty od terapii limfatycznej / poradni limfologicznej, gdy:

• puchną stopy i palce,

• obrzęk jest twardniejący, utrwalony,

• są nawroty stanów zapalnych skóry,

• po leczeniu onkologicznym, operacjach lub radioterapii.

W praktyce często zaczyna się od oceny naczyniowej, żeby nie przegapić przyczyn żylnych.

Kiedy pilnie do lekarza?

• nagły, jednostronny obrzęk z bólem łydki (podejrzenie zakrzepicy),

• obrzęk z dusznością lub bólem w klatce piersiowej,

• szybkie narastanie zaczerwienienia, gorączka (infekcja).

• Lipedema: symetryczne „masywne” nogi, stopy oszczędzone, ból dotyku i siniaki.

• Obrzęk żylny: kostki, zmienność w ciągu dnia, ulga po uniesieniu i kompresji, często żylaki.

• Limfedem: stopa i palce, często asymetria, z czasem twardnienie i pogrubienie skóry.