Tętniak aorty brzusznej (AAA) to poszerzenie aorty w jamie brzusznej. Największy problem polega na tym, że często nie daje żadnych objawów, a ryzyko rośnie wraz ze średnicą tętniaka. Dlatego w chirurgii naczyniowej (również w Warszawie) tak duży nacisk kładzie się na USG aorty i regularną kontrolę, jeśli tętniak zostanie wykryty.
Objawy tętniaka aorty brzusznej – co pacjenci mogą odczuwać?
Najczęściej: brak objawów
Wiele tętniaków wykrywa się „przy okazji” USG brzucha lub badań z innego powodu.
Objawy możliwe (ale nieswoiste)
tępy ból brzucha, lędźwi lub boku,
uczucie pulsowania w brzuchu (czasem wyczuwalny „guz pulsujący”),
nietypowe dolegliwości w okolicy pępka/kręgosłupa, które nie mają jasnej przyczyny.
Objawy alarmowe (podejrzenie pęknięcia lub rozwarstwienia – pilnie!)
nagły, bardzo silny ból brzucha lub pleców,
osłabienie, zimne poty, nudności,
spadek ciśnienia, zasłabnięcie/omdlenie,
objawy wstrząsu.
W takiej sytuacji nie czeka się na planowe badania – potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Ryzyko pęknięcia – od czego zależy?
Ryzyko nie jest „zero-jedynkowe” i nie zależy tylko od jednej liczby, ale są czynniki, które mają największe znaczenie:
1) Średnica tętniaka (najważniejszy czynnik)
Im większy tętniak, tym wyższe ryzyko pęknięcia. Dlatego w praktyce klinicznej przyjęto progi, przy których częściej rozważa się leczenie zabiegowe zamiast samej obserwacji:
u mężczyzn często około ≥ 5,5 cm,
u kobiet często około ≥ 5,0 cm (kobiety mają zwykle wyższe ryzyko pęknięcia przy mniejszych średnicach).
To są typowe wartości orientacyjne; ostateczna decyzja zależy od całego obrazu klinicznego i anatomii.
2) Tempo wzrostu
Niepokojące jest szybkie powiększanie się tętniaka, np.:
około ≥ 1 cm w ciągu roku (albo wyraźny przyrost w krótkim czasie).
3) Objawy
Tętniak objawowy (ból, tkliwość, objawy ucisku) traktuje się poważniej niż bezobjawowy o tej samej średnicy.
4) Kształt i „charakter” tętniaka
Niektóre tętniaki (np. workowate, nieregularne) mogą wymagać bardziej zdecydowanego podejścia – to ocenia chirurg naczyniowy w badaniach obrazowych.
5) Czynniki pacjenta
Ryzyko rośnie m.in. przy:
paleniu tytoniu,
nadciśnieniu,
miażdżycy w innych łożyskach,
wywiadzie rodzinnym tętniaków,
przewlekłych chorobach współistniejących.
Diagnostyka: jakie badania i po co?
USG aorty brzusznej
To podstawowe badanie przesiewowe i kontrolne:
szybkie, bezbolesne,
pozwala zmierzyć średnicę aorty i tętniaka,
idealne do monitorowania w czasie.
Angio-TK (tomografia z kontrastem) przed leczeniem
Jeśli rozważa się leczenie zabiegowe, zwykle potrzebne jest dokładniejsze mapowanie anatomii (długość „szyi” tętniaka, tętnice biodrowe itd.) – najczęściej właśnie w angio-TK.
Leczenie tętniaka aorty brzusznej – jakie są opcje?
W uproszczeniu są dwa główne kierunki:
1) Obserwacja i kontrola (gdy tętniak jest mniejszy i stabilny)
To nie jest „nicnierobienie”. Plan zwykle obejmuje:
regularne USG (konkretne odstępy niżej),
kontrolę ciśnienia,
leczenie miażdżycy i czynników ryzyka,
zdecydowane rzucenie palenia (jeden z najważniejszych kroków).
2) Leczenie zabiegowe
Decyzję podejmuje się zwykle przy większych średnicach, szybkim wzroście, objawach lub innych cechach ryzyka.
A. EVAR (leczenie wewnątrznaczyniowe – stentgraft)
dostęp przez tętnice w pachwinach,
krótsza rekonwalescencja,
mniejsza „inwazyjność” na starcie,
ale zwykle wymaga regularnych kontroli obrazowych po zabiegu (monitorowanie szczelności i ułożenia stentgraftu).
B. Operacja klasyczna (otwarta)
bardziej rozległa operacja,
dłuższa rekonwalescencja,
ale w wielu przypadkach daje bardzo trwały efekt i często mniej intensywny schemat kontroli po pełnym wygojeniu.
W Warszawie dobór metody zależy od:
anatomii tętniaka (czy EVAR jest technicznie możliwy),
wieku i stanu ogólnego,
chorób towarzyszących,
ryzyka operacyjnego i preferencji po omówieniu plusów/minusów.
Kontrola tętniaka – jak często robi się USG?
Schemat zależy od średnicy i tempa wzrostu. Poniżej typowe, praktyczne interwały (mogą się różnić między ośrodkami):
Aorta prawidłowa / minimalnie poszerzona (< 3,0 cm): zwykle bez stałej kontroli lub kontrola wg zaleceń lekarza.
3,0–3,9 cm: często kontrola co ok. 3 lata.
4,0–4,9 cm: często kontrola co ok. 12 miesięcy.
5,0–5,4 cm: często kontrola co 3–6 miesięcy (i równolegle rozważanie leczenia).
Jeśli tętniak rośnie szybciej lub pojawiają się objawy – kontrole są częstsze i szybciej rozważa się leczenie.
Co możesz zrobić, żeby zmniejszyć ryzyko?
Nawet jeśli tętniak jest „tylko do obserwacji”, realnie wpływasz na rokowanie:
rzucenie palenia (najważniejsze),
dobra kontrola ciśnienia tętniczego,
leczenie cholesterolu (często statyna),
aktywność fizyczna dopasowana do możliwości,
kontrola cukrzycy (jeśli dotyczy),
regularne wizyty i USG zgodnie z planem.
AAA często nie boli, dlatego warto wykonywać USG przesiewowe w grupach ryzyka i kontrolować wykryte tętniaki.
Ryzyko pęknięcia rośnie głównie wraz ze średnicą i tempem wzrostu, a tętniak objawowy wymaga pilnej oceny.
Leczenie to albo monitorowanie + redukcja ryzyka, albo zabieg: EVAR lub operacja otwarta – zależnie od anatomii i pacjenta.
Kontrole USG ustala się zwykle według przedziałów średnicy (od kilku lat do co 3–6 miesięcy przy większych tętniakach).
Najnowsze komentarze