USG brzucha w chirurgii naczyniowej: tętniak aorty brzusznej – kogo warto przesiewowo badać? (Warszawa)

Tętniak aorty brzusznej (AAA) przez długi czas zwykle nie daje objawów, a jego pierwszym „sygnałem” bywa dopiero stan nagły. Dlatego w chirurgii naczyniowej USG jamy brzusznej z oceną aorty traktuje się jako szybkie i bezpieczne badanie przesiewowe u osób z grup ryzyka. W praktyce gabinetów w Warszawie najczęściej pytanie brzmi: kto naprawdę powinien zrobić takie USG profilaktycznie, nawet jeśli nic nie boli?

Kogo warto badać przesiewowo w kierunku tętniaka aorty brzusznej?

1) Mężczyźni 65–75 lat, którzy kiedykolwiek palili

To najbardziej klasyczna grupa przesiewowa. Wystarczy zwykle jedno USG w życiu, jeśli wynik jest prawidłowy. Palenie jest jednym z najsilniejszych czynników ryzyka AAA.

2) Mężczyźni 65+ lat z obciążeniem rodzinnym

Jeśli ojciec, brat (lub bliski krewny pierwszego stopnia) miał tętniaka aorty brzusznej, warto rozważyć badanie nawet bez historii palenia — często zaczyna się diagnostykę około 60–65 r.ż. (decyzja zależy od wywiadu i badania lekarskiego).

3) Kobiety – selektywnie, gdy ryzyko jest podwyższone

U kobiet przesiew „dla wszystkich” nie jest tak oczywisty jak u mężczyzn, ale warto rozważyć USG aorty, jeśli występuje:

• wieloletnie palenie / przebyłe palenie,

• obciążenie rodzinne AAA,

• nasilona miażdżyca w innych łożyskach (np. choroba wieńcowa) i inne czynniki ryzyka.

4) Osoby (niezależnie od płci) z miażdżycą lub tętniakami w innych miejscach

W praktyce chirurgii naczyniowej często bada się aortę „przy okazji”, jeśli pacjent ma:

• rozpoznaną chorobę tętnic kończyn dolnych (PAD),

• tętniaka tętnicy podkolanowej lub udowej,

• istotną miażdżycę w wywiadzie (zawał, udar, zaawansowane zwężenia).

5) Palacze 55+ z dodatkowymi czynnikami ryzyka – do omówienia indywidualnie

Jeśli masz długi staż palenia + nadciśnienie, wysoki cholesterol, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, wyraźną miażdżycę w rodzinie — sens wykonania USG brzucha w kierunku AAA warto omówić na konsultacji (np. chirurg naczyniowy Warszawa).

Kto zwykle nie musi robić przesiewowego USG „na wszelki wypadek”?

Najczęściej kobiety bez historii palenia i bez obciążenia rodzinnego oraz osoby młodsze bez czynników ryzyka — wtedy prawdopodobieństwo wykrycia AAA jest małe, a badanie rzadko zmienia postępowanie. (Jeśli jednak są objawy lub niepokojące znaleziska w badaniu fizykalnym, sytuacja jest inna.)

Jak wygląda USG aorty brzusznej (badanie w Warszawie) – krok po kroku

• Badanie jest nieinwazyjne i bezbolesne (głowica po skórze + żel).

• Lekarz ocenia aortę brzuszną (zwykle także okolice jej rozwidlenia na tętnice biodrowe) i mierzy jej średnicę.

• Jeśli widoczny jest tętniak, opis obejmuje zwykle: maksymalny wymiar, lokalizację oraz ewentualnie obecność skrzepliny przyściennej.

Przygotowanie do USG

W wielu pracowniach zaleca się przyjść na czczo lub po lekkim posiłku (gazy jelitowe potrafią utrudniać obraz). Konkretne zasady zależą od miejsca, ale praktycznie: najlepiej zaplanować badanie rano i nie jeść ciężko tuż przed.

Co uznaje się za tętniaka aorty brzusznej?

Najprościej: tętniak to poszerzenie aorty w porównaniu do normy (w opisach często pada określenie „tętniak” po przekroczeniu konkretnego progu średnicy). Dla pacjenta kluczowe jest nie tyle „czy to już tętniak”, co:

• jaki jest wymiar,

• czy wymaga tylko obserwacji,

• czy potrzebna jest konsultacja naczyniowa i jak pilnie.

Jeśli w USG wyjdzie tętniak – co dalej?

Najczęściej są trzy scenariusze:

1. Małe poszerzenie → kontrolne USG w ustalonym odstępie (monitorowanie wzrostu).

2. Tętniak średni → regularne kontrole + modyfikacja czynników ryzyka (zwłaszcza rzucenie palenia, kontrola ciśnienia).

3. Duży tętniak lub szybki wzrost → pilniejsza konsultacja w chirurgii naczyniowej i rozważenie leczenia zabiegowego (metoda dobierana indywidualnie).

Objawy alarmowe – kiedy nie czekać na planowe USG?

Jeśli pojawi się:

• nagły, silny ból brzucha/pleców,

• zasłabnięcie, spadek ciśnienia, zimne poty,

• ból z wyczuwalnym „tętnieniem” w jamie brzusznej (nie zawsze obecne),

to jest sytuacja pilna i wymaga natychmiastowej oceny medycznej.

USG aorty brzusznej to proste badanie, które ma największy sens przesiewowo u:

• mężczyzn 65–75 lat, którzy palili,

• mężczyzn 65+ z obciążeniem rodzinnym,

• osób z miażdżycą/PAD lub tętniakami w innych lokalizacjach,

• kobiet selektywnie, gdy ryzyko jest podwyższone (palenie/rodzina/miażdżyca).